Procesy poznawcze cz 6 Uczenie się

Reguły sterujące operacjami umysłowymi:
– algorytmy – powtarzanie określonych kroków w celu osiągnięcia zawsze tego samego wyniku, np. przepisy technologiczne, kulinarne, regułki matematyczne
– heurystyka – drogi na skróty, operacje myślowe, przybliżone sposoby postępowania, np. leżenie w łóżku gdy jesteśmy chorzy – może pomóc, ale nie musi

Podstawowe strategie heurystyczne:
– kroczenie wstecz – najpierw sprawdzenie wyniku a dopiero potem próba rozwiązania np. matematycznego
– poszukiwanie analogii między różnymi problemami
–  dzielenie dużego problemy na mniejsze etapy pośrednie

Przeszkody w rozwiązywaniu problemów:
– rodzaj nastawienia:
– nastawienie umysłowe – gdy nie potrafimy zmienić naszego postępowania z jakąś sprawą
– fiksacja funkcjonalna – gdy nie potrafimy wyjść poza coś, do czego jesteśmy przyzwyczajeni
– ograniczenia nałożone samemu sobie – gdy np. wmawiamy sobie, że czegoś nie umiemy
– brak wiedzy, informacji
– brak zainteresowania
– brak motywacji
– niskie poczucie własnej wartości
– stres

Rodzaje myślenia:
– produktywne – gdy dla nas samych dochodzimy do wniosków
– reproduktywne – gdy wykorzystujemy wiedzę uprzednio zdobytą do rozwiązywania zupełnie innych zadań
– twórcze

Homo ludens – człowiek potrafi znajdować przyjemność w rozumowaniu, znajdowaniu rozwiązań sytuacji zabawnych, przykrych, itd. Najbardziej zadziwiające w naszej zdolności myślenia jest to, że potrafimy nie tylko rozwiązywać problemy, ale też analizować sam proces myślenia.

Cogito ergo sum – myślę więc jestem (Kartezjusz)

Procesy poznawcze cz 5 Uczenie się

Mówiąc o myśleniu mówimy o procesach symbolicznych. Możemy dojść do jakichś wniosków, jednak nikt się o nich nie dowie, póki ich nie ujawnimy. Myślenie nie pojawia się znikąd, trudno jednak określić, gdzie zaczyna się myślenie.
12 – 14 rok życia – rozwija się myślenie abstrakcyjne. Niektórzy jednak zatrzymują się na wcześniejszym etapie myślenia opartego na konkretach.
Wszystkie informacje o świecie są zakodowane w spostrzeżeniach (to, co zostało nam dane, bieżąca teraźniejszość), wyobrażeniach (też związane z rzeczywistością, ale nie tą teraźniejszą, można również wyobrażać sobie rzeczy, których nigdy w życiu nie widzieliśmy).

Pojęcia
Pojęcia to umysłowe reprezentacje całych grup zjawisk. Większość informacji, jakimi operujemy, to właśnie pojęcia. Człowiek nie myśli słowami, ale pojęciami – większymi kategoriami. Pojęcia tworzą się stopniowo – małe dziecko opisze stół, jaki ma w domu, osoba dorosła opisze całą kategorię stołów. Rozwój języka również sprzyja rozwijaniu form myślenia. Pojęcia przyswajamy w toku naszego rozwoju.

Operacje umysłowe
Analiza i synteza
Analiza – wyodrębnienie pewnych komponentów z całości.
Synteza – łączenie komponentów w całość.
Abstrahowanie, uogólnianie, itd. – to pochodne analizy i syntezy

Procesy poznawcze cz 4 Uczenie się

Typy uczenia się:
– typ empiryczny – bazujący bardziej na konkretach, np. poprzez odniesienie do jakiejś tabeli, wykresu, itd.
Transfer – wprawa zdobyta w jednej dziedzinie i przenoszona na inne dziedziny. Transfer pozytywny – to, czego się wcześniej nauczyliśmy, wpływa na szybsze przyswajanie nowych informacji. Transfer negatywny – gdy to, czego nauczyliśmy się wcześniej, będzie nam utrudniało nauczenie się czegoś innego w późniejszym okresie. Transfer specyficzny – tylko w jednej dziedzinie. Transfer niespecyficzny – gdy nauczenie się czegoś w jednej dziedzinie wpływa na inną dziedzinę.

Myślenie
Myślenie jest czynnością – uporządkowaną sekwencją czynności poznawczych na przedmiotach, itd. Próbujemy znaleźć związki w naszym otoczeniu. Dzięki myśleniu potrafimy operować różnego typu informacjami oraz wytwarzać nowe informacje. Dochodząc do wniosków, oceniając, planując, itd. zawsze wykorzystujemy myślenie. Myślenie jest bardzo złożonym procesem poznawczym.
Rezultatem w procesie myślenia jest rozumowanie, podejmowanie decyzji, dochodzenie do zupełnie nowych wniosków (tzw. genialne myślenie, nie jest dostępne dla wszystkich). Dzięki myśleniu jesteśmy w stanie symulować poprzez określone operacje umysłowe. Dzięki myśleniu jesteśmy w stanie dostosować się do panującej rzeczywistości lub ją zmienić.
Myślenie jest ukierunkowane na cel, uzyskanie określonego wyniku.

Procesy poznawcze cz 3 Uczenie się

Istnieje wiele sposobów uczenia się
– uczenie bezpośrednie (sensoryczne) – uczenie się z wykorzystaniem zmysłów
– warunkowanie klasyczne – bazuje na pojęciu odruchów i odruchu bezwarunkowego, podstawowa forma uczenia się bezpośredniego (badania Pawłowa). Uczymy się nowego znaczenia bodźców, które wywołują określone efekty. Badania Watsona i Rainiera (?) – uczenie noworodka strachu przed szczurem poprzez emitowanie paskudnego dźwięku przed pojawieniem się szczura. Czasami zatrucie pokarmowe jest tak złe, że kojarzymy, co przedtem zjedliśmy – może się zdarzyć, że po takim negatywnym doświadczeniu pojawiają się nieprzyjemne reakcje po spożyciu pewnych pokarmów i pojawi się awersja do nich. Osoby doświadczające chemioterapii dostają podobnej awersji do pewnych pokarmów.
– warunkowanie instrumentalne – uczymy się nie bodźca, ale nowych reakcji. Wykonujemy pewną czynność i zostajemy nagrodzeni, chcemy więc powtórzyć tę czynność, gdyż kojarzy nam się z czymś przyjemnym
– uczenie pamięciowe – częste i intensywne powtarzanie czegoś. Bardzo często to uczenie niestety ma krótką trwałość… to uczenie bazuje na powtórzeniach. Istnieją pewne zasady skutecznego uczenia się pamięciowego. Jeśli jesteśmy zniechęceni do uczenia się, wówczas uczenie przychodzi z trudem. Ilość powtórzeń pamięciowych również odgrywa dużą rolę, gdyż najtrudniej zawsze opanować środkową część materiału. Uczenie pamięciowe musi być rozłożone w czasie
– uczenie się metodą prób i błędów – gdy nie wiemy, jak coś zrobić, i szukamy rozwiązania
– naśladowanie otoczenia
– uczenie się przez rozwiązywanie problemów – gdy próbujemy przez operacje umysłowe dojść do rozwiązania określonego problemu. Wyszukujemy skutecznych rozwiązań i opanowujemy przy tym sposoby radzenia sobie z określonym problemem. Wymaga to pewnych zdolności myślenia i określonego poziomu rozwoju umysłowego
– uczenie się poprzez rozumienie – wyszukiwanie związków przyczynowo-skutkowych

Procesy poznawcze cz 2 Uczenie się

Uczenie się w ujęciu rozwojowym
Kiedy człowiek zaczyna się uczyć, nabywa zdolność zdobywania doświadczeń? Już w okresie prenatalnym dziecko rozwijające się w łonie matki posiada zaskakująco duże zdolności kumulowania doświadczeń! Do łona matki docierają różnego typu dźwięki, zapachy, światło, itd.

10 tydzień życia – pojawiają się pierwsze spontaniczne ruchy dziecka
12 tydzień – pojawia się możliwość rozpoznawania smaków, dźwięków, itd.
Jeśli jest ciąża mnoga, mogą się dokonać pierwsze próby nawiązywania kontaktów.
3 miesiąc – duża aktywność ruchowa
6 miesiąc – odruch ssania, żywsze reakcje na głos matki

Można powiedzieć, że po narodzeniu człowiek biologicznie jest gotowy do uczenia się, te zdolności początkowo jednak są dość ograniczone i trzeba je rozwijać.

Czy są odruchy, których człowiek nie musi się uczyć? Tak, ale są one ograniczone. Odruchy prymitywne zanikają ok. 6 miesięcy, jeśli nie zanikają – znak to, że układ nerwowy może być uszkodzony.
Część odruchów zapewnia przetrwanie, np. odruch ssania, mrugania, odruch wykrztuśny. Część odruchów jest niezbędna i funkcjonuje przez całe nasze życie, jednak ich ilość jest bardzo niewielka.

Od tych odruchów zaczyna się gromadzenie dalszych umiejętności. Często w toku życia odkrywamy, że coś, co wykonujemy, zmienia stan rzeczy. Przykładowo, w dzieciństwie dotykając zabawki uczymy się, że reaguje ona w określony sposób. Potem pojawia się intencja, aby powtórzyć zaobserwowany efekt.

Procesy poznawcze cz 1 Uczenie się

Uczenie się i myślenie

Uczenie się towarzyszy nam przez całe życie, my jednak najczęściej mówimy o nauczeniu się np. tekstu czy utworu. W psychologii to pojęcie ma dużo szerszy zasięg – gromadzenie i wykorzystywanie doświadczenia się. Już w okresie prenatalnym mamy pierwsze formy uczenia się. Jak długo żyjemy, tak długo się uczymy, ponieważ cały czas zdobywamy nowe doświadczenia. Proces ten prowadzi do trwałej zmiany zachowania jednostki lub jej procesów umysłowych. Jeśli nie mamy możliwości zmiany, uczenie się praktycznie nie istnieje.

Uczenie się:
– jako proces – zachodzi cały czas
– jako czynność – gdy przystępujemy do uczenia się czegoś w sposób świadomy, gdy mamy w tym jakiś cel i coś chcemy osiągnąć. Osiągnąwszy ten cel, zamykamy książki, nuty, odkładamy instrument, itd. – wówczas czynność uczenia się zostaje zakończona. Nie zostaje jednak zakończony proces uczenia się! Widzimy efekt, zmianę w naszym zachowaniu

Ludzie różnią się zdolnością zdobywania informacji. Zdarza się, że w okresie szkolnym tych informacji jest więcej.
Kiedy proces uczenia się nie zachodzi? Przykładowo w stanach chorobowych, demencyjnych, gdy występuje jakieś zaburzenie procesów pamięci i myślenia, w którym ludzie nie mają możliwości kumulowania doświadczeń. Proces uczenia się bywa też zaburzony u osób z upośledzeniem umysłowym.

Procesy poznawcze cz 7

Receptory skórne
Dotyk i ucisk – ok. 500 000 receptorów
Dotyk i ucisk odczuwamy wszędzie na skórze. Receptory są rozłożone nierównomiernie, np. najmniej mamy ich na plecach. Najwięcej receptorów znajduje się na dłoniach, czubku nosa, czubkach palców. Włosy są niewrażliwe, ale posiadają swoiste receptory w pobliżu swych korzeni, co pozwala odczuć ruch włosa.
Habituacja – przyzwyczajenie do działającego bodźca, zmniejszenie wrażliwości receptora, gdy bodziec działa dłuższy czas.
Łaskotanie – delikatne pobudzenie receptorów dotyku.
Swędzenie – delikatne pobudzenie receptorów bólowych (przyczyny: choroby nerek, wątroby, mózgu, alergia, itd.)
Obydwa doznania biorą się z przekazu neurologicznego, a nie z czegoś, co istnieje fizycznie.
Kontrpodrażnienie – uruchomienie innych receptorów by złagodzić lub znieść działanie receptorów swędzenia lub łaskotania, np. poprzez podrapanie.

Ból nie istnieje w świecie zewnętrznym, jest tylko odczuciem. Ból jest całkowicie prywatny. Stopień bólu nie odpowiada stopniowi urazu.
Ból to sygnał alarmowy, który jest potrzebny do zachowania własnego życia i zdrowia. Wyzwala przede wszystkim konieczność zmiany sytuacji.
Ból fantomowy – po utracie kończyny pozostaje bardzo realne odczucie, że ta kończyna w dalszym ciągu istnieje. Na ból fantomowy nie działają żadne środki przeciwbólowe.
Asymbolia bólu – brak cierpienia, psychicznej reakcji na ból. Najczęściej spowodowana uszkodzeniem neurologicznym.
Synestezja zmysłów – silne kojarzenie bodźców zmysłowych o różnych modalnościach. Smak nazwy, widok lub smak dźwięku, czucie widoku, kolory liter, itd. – wszystkie kombinacje.

Procesy poznawcze cz 6

Zmysł równowagi
Zachowanie równowagi wymaga współdziałania: układu przedsionkowego ucha… (itd.)
Węch – receptory węchowe znajdują się w obu dziurkach nosa, każdy analizator węchowy ma powierzchnię ok 2,5 cm2… (itd.). Nieznany jest sposób przekazywania informacji z tego analizatora do mózgu. Występują bardzo duże indywidualne różnice w interpretacji jakości zapachów. Tak naprawdę nie mamy stałej wrażliwości węchowej, szczególna zmienność występuje u kobiet w ciąży.
Anosmia – dysfunkcja polegająca na częściowej lub całkowitej zdolności do wyczuwania zapachów.
Przyczyny osłabienia smaku
– przejaw depresji
– niedoczynność tarczycy
– przy pewnych postaciach padaczki
– palenie tytoniu
– grypa, przeziębienie
– itd.

Procesy poznawcze cz 5

Widzenie – efektywny proces formowania obrazu.

Oko jest narządem wzroku, ale widzenie to zasługa mózgu. Zjawisko ślepoty korowej – gdy oko działa poprawnie i nie jest uszkodzone, ale uszkodzenie mózgu uniemożliwia poprawne widzenie. Mózg potrafi “widzieć” także bez żadnych bodźców zewnętrznych (halucynacje, marzenia senne).
Zarówno halucynacje, iluzje, marzenia senne, mogą wydawać się w pełni prawdziwe, bowiem realność jest cechą, którą mózg wytwarza wewnątrz siebie.
W toku zbierania naszych doświadczeń uczymy się zasad spostrzegania, świat spostrzegamy zgodnie z zasadami funkcjonującymi w naszej kulturze.
Eksperyment George’a Strattona – gdy obraz nie jest odwrócony tylko podany wprost, mamy problemy z posługiwaniem się własnym ciałem, dotykaniem, docieraniem do celu, utrzymaniem równowagi.

Zmysł słuchu i równowagi
Człowiek słyszy dźwięki w najwęższym zakresie częstotliwości fal spośród wszystkich ssaków. Słuch człowieka wydaje się najlepiej dostosowany do częstotliwości ludzkiej mowy.
Słyszymy stereoskopowo, by móc lokalizować źródło dźwięku i oceniać jego odległość.

Procesy poznawcze cz 4

Analizator wzrokowy – oko reaguje na promieniowanie elektromagnetyczne różnej częstotliwości.
Analizator słuchowy wrażliwy jest na szybkie cykliczne zmiany ciśnienia w powietrzu.
Analizatory smaku i węchu – rozpoznają strukturę cząsteczek chemicznych w pożywieniu i powietrzu.
Analizatory ucisku i dotyku – analizują energię fizyczną działającą na receptory.
Analizatory temperatury – analizują temperaturę otoczenia.
Analizatory bólu – analizują nasze subiektywne uczucie bólu (w świecie fizycznym ból nie istnieje, jest to odczucie subiektywne).
Analizator kinestetyczny – analizuje informacje płynące z mięśni i ścięgien.

Jaka jest nasza wrażliwość zmysłowa:
– nos psa jest milion razy bardziej wrażliwy niż nos człowieka
– nietoperze posiadają zdolność echolokacji
– pewne zwierzęta mają zdolność wyczuwania wstrząsów sejsmicznych
– ćmy potrafią “wywąchać” zapach z odległości 1 kilometra
W tym zestawieniu człowiek wypada kiepsko. Człowiek posiada jednak rozwiniętą umiejętność myślenia i tym kompensuje niedoskonałości własnych zmysłów. Umożliwia to wychodzenie poza dostarczone informacje.
To mózg i jego układy zmysłowe dają nam odczucie barwy, dźwięku, smaku, zapachu, faktury, bólu.
Zjawisko fotopsji – wywoływanie wrażeń wzrokowych poprzez ucisk gałki ocznej.

Podobieństwa w działaniu zmysłów
Wszystkie zmysły przekształcają energię na impulsy elektryczne.