Osobowość cz 8

Pojęcie “Ja” – podejście poznawcze do osobowości koncentruje się na pojęciu “Ja” – czyli obrazie własnej osoby. Pojęcie “Ja” powstaje w wyniku postępującego rozróżnienia między tym, co dotyczy naszej osoby, a tym, co dotyczy świata zewnętrznego. To rozróżnienie nie jest w pierwszym okresie życia zbyt silne, w związku z tym dziecko wykazuje skłonność do przypisywania otoczeniu własnych pragnień i potrzeb.
“Straszny dwulatek” – dziecko, które zdobywa świadomość własnego “Ja”. Ta odrębna osoba pierwszy raz świadomie mówi “nie” i sprawdza, co to “nie” spowoduje.

Wiedza dotycząca “Ja”:
– właściwości fizyczne
– emocjonalność
– sprawność
– uzdolnienia
– wady i zalety
– przekonania na własny temat
– kompetencje społeczne
– pierwotne role społeczne
Wiedza na temat “Ja” to rodzaj autoportretu. Nie wszystkie obszary “Ja” są jednakowo rozwinięte. “Ja” jest wielopostaciowe i ma ciągłość w czasie – jacy jesteśmy teraz, jacy byliśmy, jacy możemy być w przyszłości. Kiedyś sądzono, że “Ja” to monolit, jednak tak naprawdę jest zmienne, zależnie od naszych doświadczeń.

Osobowość cz 7

Struktury czynnościowe – inaczej programy działania – zasady postępowania, którymi człowiek w życiu się kieruje. Nasze normy i reguły życia społecznego, które przejęliśmy w trakcie wychowania. Co wolno, czego nie wolno, jak należy się zachowywać, proces internacjonalizacji i przejęcia norm zewnętrznych. Ogólne zasady postępowania przybierające postać norm. Zasady wyrażone są w postaci pewnych stałych cech zachowania – dominujący, agresywny, lojalny, systematyczny, uczciwy, drobiazgowy. System takich zasad nazywany jest charakterem.

Struktury emocjonalno-motywacyjne – emocjonalna ocena rzeczywistości innych osób, to co lubimy, czego nie lubimy. Względnie stałe ustosunkowanie emocjonalne człowieka wobec elementów rzeczywistości oraz względnie stałe tendencje motywacyjne, wyrażające się głównymi kierunkami naszych działań. U ich podstaw stoi indywidualna hierarchia wartości (sieć wartości). Najważniejsze wartości są na szczycie piramidy, im niżej tym więcej wartości, ale są one dla nas mniej istotne.

Dwa poziomy mechanizmów regulacyjnych w osobowości:
– poziom mechanizmów podstawowych, związanych ze sferą emocjonalno-popędową
– wyższy poziom regulacji – poziom struktur poznawczych

Osobowość cz 6

Każdy z nas ma zgromadzoną własną wiedzę na swój temat i jeto to wiedza gorąca – często bardzo intuicyjna. Różne zdarzenia sprawiają, że zaczynamy się nad tym wszystkim zastanawiać – dlaczego jest tak, a nie inaczej, dlaczego trafiamy na niepowodzenia życiowe, itd.
Gromadzone w trakcie rozwoju niezliczone doświadczenia indywidualnie się opracowują, strukturalizowane w pewne szersze i coraz bardziej abstrakcyjne kategorie poznawcze. Tworzy się w ten sposób uogólniony obraz świata i samego siebie – struktury poznawcze.
Struktury poznawcze człowieka to system informacji o otaczającej go rzeczywistości.
Indywidualny obraz świata i siebie wpływa na wszystko, co robimy. Ta wiedza staje się elementem struktury naszej osobowości. Zmiana obrazu świata i siebie jest dla nas niezwykle trudna.
Ten właśnie obraz świata staje się dla nas taką oczywistością, że nie zawsze jest uświadamiany i werbalizowany, ale i tak wpływa na nasze działania.
Struktury poznawcze człowieka są regulatorem jego zachowania – czyli bezpośrednio wyznaczają przebieg i efekty działania.
Są także metaregulatorami – czyli mogą wpływać na inne regulatory – procesy psychiczne.
Schematy poznawcze – wiedza o świecie, poglądy na świat, idee którymi się posługujemy, nasze bogactwo wiedzy na temat różnych dziedzin naszego życia, skrypty schematyczne (gdy w różnych sytuacjach wiemy, jak się zachować).
W sytuacji niewielkiej wiedzy o schematach sytuacyjnych zwykle pojawia się lęk spowodowany nieznanymi sytuacjami.
Schematy atrybutywne – obejmują tylko niektóre właściwości obiektów, np. zdolność, lenistwo, uczciwość, wolność, grzeczność, prawdomówność. Wyróżnia się w nich dwie płaszczyzny – opisową i emocjonalną, czyli oceniającą.

Osobowość cz 5

Najlepiej zapamiętujemy informacje odnoszące się do naszej osoby. To, co nas dotyczy, zapamiętujemy szybciej, bardziej trwale.
Obraz własnej osoby odsłania się na podobieństwo góry lodowej – w danej sytuacji ukazuje się tylko niewielki obszar.
Osobowość – kolejne pojęcie, które w potocznym języku pojawia się bardzo często.
Bardziej naukowo – osobowość wpływa na kierunek naszego życia. Osobowość może być rozumiana jako zbiór cech charakteryzujących danego człowieka.
Teoria poznawcza osobowości – nie mówi się o osobowości jako o zbiorze cech, ale jako o zbiorze doświadczeń, który tworzy się i kumuluje w toku naszego życia. Osobowość może mieć różny stopień złożoności i bogactwa. Jest to uporządkowane skumulowane doświadczenie.
Z jednej strony osobowość jawi nam się jako struktura, z drugiej jest to system, w którym cały czas coś się zmienia.
Poznawcze podejście do osobowości – osoba traktowana jest jako pewna całość, teorie koncentrują się na pojęciu JA (obrazie własnej osoby), które odpowiedzialne jest za nadawanie sensu doświadczeniom.
Osobowość jest traktowana jako system wiedzy osobistej, wykorzystywanej przy interpretacji doświadczenia i sterowaniu zachowaniem, jest to wiedza naturalna (poboczna, intuicyjna), gorąca (silnie związana z emocjami), często słabo uświadamiana, o charakerze pragmatycznym.

Osobowość cz 4

Osobowość nie jest nam dana od urodzenia. Formuje się w toku naszego rozwoju. Interakcje z innymi ludźmi oraz społeczne uczenie się są podstawą gromadzenia naszego doświadczenia.
Pierwotny jest poziom emocjonalno-popędowy – człowiek rodzi się wyposażony w określone potrzeby biologiczne, których zaspokojenie warunkuje jego przeżycie. Potrzeby są biologiczne, ale to społeczeństwo “ofiarowuje” sposoby redukowania popędu. Społeczeństwo daje nam sposoby redukowania pierwotnych pobudzeni wewnątrzustrojowych.
W początkowym okresie życia niezaspokojona potrzeba uruchamia silną aktywność, np. krzyk. W miarę rozwoju człowieka siła tych aktywności słabnie.

Pojęcie “ja” – obraz własnej osoby. Pojęcie to powstaje w wyniku postępującego  rozróżnienia między tym, co dotyczy własnej osoby, a tym, co dotyczy świata zewnętrznego.
To rozróżnienie nie jest w pierwszym okresie życia zbyt silne, w związku z tym dziecko przypisuje powstawanie swoich popędów środowisku.
Wiedza dotycząca “ja”:
– właściwości fizyczne
– emocjonalność
– sprawność
– uzdolnienia
– wady i zalety
– przekonania na własny temat
– kompetencje społeczne
– pełnione role społeczne
Wiedza na temat “ja” to rodzaj psychologicznego autoportretu.

Osobowość cz 3

Skrypty sytuacyjne – reprezentują zdarzenia społeczne, np. egzamin, koncert w filharmonii, lub ceremonia pogrzebowa, wyjście do kina, wizyta u znajomych, rozmowa kwalifikacyjna…
Schematy atrybutywne – obejmują tylko niektóre właściwości obiektów, np. zdolność, lenistwo, uczciwość, wolność, grzeczność prawdomówność. Wyróżnia się w nich dwie płaszczyzny opisową i emocjonalną, czyli oceniającą.
Metaschematy – łączą w sobie treść wszystkich wcześniej wymienionych schematów.

Schematy czynnościowe – inaczej programy działania, ogólne zasady powtarzania. Są one charakterystyczne i powtarzalne dla nas. Część mamy dobrze uświadomione, część gdzieśtam się przewija, gdyż nam je wpojono. Są to pewne stałe cechy zachowania (np. agresywny, lojalny, uczciwy…). System takich zasad nazywany jest charakterem.

Struktury emocjonalno-motywacyjne – nasze ustosunkowanie do rzeczywistości. U podstaw tych struktur leży sieć wartości, hierarchia wartości – od najważniejszych (na górze, jest ich najmniej) do najmniej istotnych (tych jest najwięcej, są na dole piramidy). Względnie stałe tendencje motywacyjne, wyrażające się w głównym ukierunkowaniu naszych działań.

Osobowość cz 2

Regulacyjne funkcje struktur poznawczych:
– determinują percepcję zdarzeń i otoczenia
– są podstawą rozumienia i interpretacji zdarzeń
– wpływają na podejmowanie decyzji i dokonywanie wyborów
– determinują antycypację zdarzeń
– itd.

W obrębie tego systemu można wyróżnić różne obszary naszej prywatnej wiedzy o otaczającym świecie – można wyodrębnić treści odnoszące się do bardziej szczegółowych obszarów tego obrazu, np. obraz samego siebie, obraz naszego kraju, pojęcia “uczciwość”, “wolność”, “sprawiedliwość”.
Bogactwo i stopień konkretności lub abstrakcyjności struktur poznawczych należy do jednych z najważniejszych różnic indywidualnych między ludźmi.
Elementy struktury osobowości:
– schematy poznawcze
– schematy czynnościowe
– schematy emocjonalno-motywacyjne
Schematy poznawcze – swoista mapa umysłowa, coś, co powoduje, że rozumiemy świat i ludzi wokół nas. Przykładowo, nasz światopogląd, określona wiedza przedmiotowa na temat otaczającej nas rzeczywistości.

Osobowość cz 1

Osobowość wpływa na kierunek naszego życia, styl postępowania, unikatowość i powtarzalność naszych zachowań w różnych sytuacjach i czasie.
Ogólnie można powiedzieć, że osobowość to charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno-przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje.
– Teorie typów
– Teoria cech – człowiek ma określone cechy psychiczne trwałe lub zmieniające się
Dwubiegunowe wymiary cech osobowości:
– emocjonalna statyczność – neurotyczność
– ekstrawersja – introwersja
– sumienność – chaotyczność
– otwartość na doświadczenie – zamknięcie na doświadczenie
– ugodowość – nieustępliwość
Teorie psychodynamiczne – najbardziej znane stworzyli Freud i Jung, dużą rolę przypisywały one świadomości, nieświadomości i rozwojowi w czasie.
Behawioryści sądzili, że człowiek nie ma osobowości.
Teorie humanistyczne – zdobyły duże uznanie, gdyż mówią o samorozwoju, do którego dąży człowiek. Podkreślały dążność do realizacji kolejnych etapów własnego rozwoju.
Poznawcze podejście do osobowości – osobowość to coś, co skumulowaliśmy w wyniku własnego doświadczenia. Centralnym pojęciem jest “ja”. Wiedza o osobowości jest odpowiedzialna za nadawanie sensu temu, co robimy.
Osobowość jest traktowana jako system wiedzy osobistej – to, co gromadzimy od momentu urodzenia, wpływa potem na to, co w życiu robimy.
Gromadzone w trakcie rozwoju niezliczone doświadczenie indywidualne jest opracowywane. Tworzy się w ten sposób uogólniony obraz świata.
Ten system nabiera też cech stałości. Zgromadzone doświadczenie nie zmienia się łatwo. Własny obraz świata staje się dla nas taką rzeczywistością, że nie zawsze jest uświadamiany i werbalizowany, ale i tak wpływa na nasze działania.
Struktury poznawcze człowieka są regulatorem jego zachowań.