Krótko o tym, czego się dowiesz z tej strony

Skoro już tutaj zajrzałeś / zajrzałaś / zajrzałoś, to pewnie dlatego, że interesujesz się psychologią i wszystkimi związanymi z nią kwestiami. Pozwól, że w tej notce (pewnie będzie trochę długa…) podsumuję krótko, jakie informacje poznasz, czytając notki. Są to krótkie pisemne wykładziki, podzielone na części i kategorie według tematów, tak żeby ułatwić ci przebrnięcie przez ten cały ogrom materiału.

No to teraz czas na krótkie podsumowanie tego tu wszystkiego! Zaczynamy:

Psychologia jako praktyka społeczna: co to jest psychologia potoczna, jakie są jej cechy (wiedza gorąca, wiedza zimna, itd.), co to jest dusza, psychika (co to znaczy, że człowiek jest jednością psychofizyczną?), czym zajmuje się psychologia społeczna, co to jest i jak rozumiemy pojęcie sytuacji społecznej

Wpływ społeczny: co to jest, kiedy mamy z nim do czynienia, dlaczego człowiek jest istotą społeczną, jakie potrzeby są zaspokajane w obecności innych osób, jakie są reguły wpływu społecznego (wzajemności, autorytetu, niedostępności, wzbudzania sympatii, społeczny dowód słuszności), jakie są zalety i niebezpieczeństwa automatycznego reagowania, jak brzmi reguła wzajemności, zasada kontrastu, przykłady działania reguły wzajemności, co wzmacnia chęć korzystania z przykładu innych osób (społeczny dowód słuszności). Reguła konsekwencji – dlaczego lubimy ludzi konsekwentnych? Z czym kojarzy się brak konsekwencji? Dlaczego deklaracja na piśmie ma większą moc? Brzmienie reguły niedostępności. Eksperyment Milgrama (w regule autorytetu). Reguła lubienia i sympatii. Po co mówimy innym komplementy? Czy je lubimy, czy umiemy ich słuchać? Pozytywne skojarzenia w budowaniu wzajemnej sympatii / antypatii.

Komunikacja społeczna: na czym polega proces porozumiewania się? Dlaczego ludzie chcą komunikować się ze sobą? Pojęcie kompetencji komunikacyjnej i kompetencji językowej. Co to znaczy, że skutecznie potrafimy się porozumiewać? Rodzaje komunikacji (werbalna i niewerbalna). Dlaczego zachowała się komunikacja niewerbalna i do czego służy? Funkcje komunikacji niewerbalnej. Co to znaczy, że jest naruszona czyjaś przestrzeń osobista? Co to jest przestrzeń osobista? Funkcje języka. Rodzaje wypowiedzi (dyrektywy, stwierdzenia). Dlaczego intencja i interpretacja powinny być zgodne w komunikacji werbalnej? Rozumienie pojęcia komunikowania wprost. Cechy komunikowania pośredniego. Umiejętność słuchania. Jakie są cechy charakterystyczne tego, że porozumiewamy się między sobą? Pojęcie ujawniania siebie w rozmowie, czym ryzykujemy kiedy o sobie mówimy, itd. Co to jest niewinne kłamstwo i kiedy je stosujemy? Jakie są konsekwencje kłamstwa?

Autoprezentacja: na czym polega, w jakich sytuacjach ją stosujemy, po co to robimy? Czy autoprezentacja jest dobra czy zła? Kiedy przestajemy o nią dbać, od czego to zależy? Taktyki autoprezentacyjne i techniki autoprezentacyjne – umieć wymienić i podać przykłady sposobów na stworzenie własnego wizerunku. Co to jest norma skromności? Porażki autoprezentacyjne, zakłopotanie.

Konformizm i nonkonformizm. Czy jeden jest zawsze zły a drugi dobry? Eksperyment Solomona Asha. Jakie czynniki sytuacyjne będą nasilały nasze skłonności do bycia konformistą?

Agresja: czy to zachowanie czy emocje? Przykłady zachowań agresywnych. Rozpiętość zachowań agresywnych. Rodzaje agresji (bezpośrednia, pośrednia, instrumentalna, fizyczna, werbalna, emocjonalna). Czy mężczyźni są bardziej agresywni niż kobiety, a jeżeli tak, to w jakim zakresie? Co powoduje, że jesteśmy agresywni? Czynniki nasilające agresję. Co to jest efekt broni? Teoria społecznego uczenia się. Skuteczne sposoby przeciwdziałania agresji. Czy agresja jest wyuczona, itd.? Eksperyment z filmu “Cicha furia”.

Mechanizmy obronne: czy są świadome, czy nie? Jaką funkcję pełnią? Co to jest mechanizm np. racjonalizacji, sublimacja, kompensacja, nadkompensacja…? Rodzaje sytuacji trudnych.
Sytuacje trudne: stres. Będą opisane sytuacje, mamy podać fazy stresu. Skąd wiemy, że jesteśmy w stanie stresu? Skąd wiemy, że przeżywamy emocje, doświadczamy tremy? Próg odporności na stres – co to takiego i od czego zależy? Rodzaje stresorów. Stresor osobisty i drugoplanowy. Jak sobie radzimy ze stresem? Stres a trema – dlaczego te dwa pojęcia funkcjonują? Czym jest trema? (czy to proces, kiedy występuje, trema przed tremą, objawy) Przykłady sposobów radzenia sobie z tremą.

Emocje: jakie mają znaczenie w życiu, po co ich doświadczamy, skąd wiemy że przeżywamy emocje? Rozróżnienie na emocje przykre i przyjemne. Jaka jest treść emocji? Co powoduje, że emocje uruchamiają własne programy działania? Emocje pozytywne / negatywne. Funkcje emocji. Fobia – kilka przykładów. Cztery systemy wzbudzania emocji (neuronalny, sensomotoryczny, motywacyjny, poznawczy) – nie chodzi o dokładne definiowanie, tylko mamy o tym wiedzieć. Pojęcie inteligencji emocjonalnej. Empatia – co to jest i co ją warunkuje? Może się pojawić pojęcie teorii umysłu. Inteligencja emocjonalna a dojrzałość emocjonalna. Nieświadomość emocjonalna.

Motywacja: warunki powstania procesu motywacyjnego. Siła procesu motywacyjnego i wielkość procesu motywacyjnego. Rodzaje motywacji (praktyczna, lękowa, itd.). Jak wzmacniamy motywację? Rola ciekawości w motywacji. Jak wpływają nagrody zewnętrzne na naszą motywację? Konflikty motywacyjne (3 przykłady). Facylitacja społeczna i zachowania społeczne.

Spostrzeganie społeczne – co oznacza, że w spostrzeganiu społecznym wychodzimy poza dostarczone informacje? Na czym polega tworzenie wizerunku człowieka, którego spostrzegamy? Jakie są błędy naszego spostrzegania? (dysonans poznawczy) Stereotypy, uprzedzenia, dyskryminacja – jakie relacje zachodzą między tymi pojęciami. Co znaczy, że język jest nośnikiem stereotypów? Przykłady stereotypowego spostrzegania.

Temperament – nie ma żadnej teorii dotyczącej historii! Współczesne rozumienie temperamentu. Reaktywność i aktywność działania. Co to jest temperament, na co wpływa, gdzie się przejawia? Typ temperamentu (słaby / silny), wysoka i niska reaktywność, wrażliwość zmysłowa. Czy temperament się zmienia w ciągu życia, czy nie? Kiedy człowiek jest bardziej podatny na zmiany temperamentu, a kiedy mniej? Co jest podłożem fizjologicznym temperamentu? Style działania.

Procesy poznawcze – wymienić rodzaje procesów poznawczych (percepcja, uwaga, pamięć, uczenie się, myślenie). Nie ma pytań związanych z budową oka, ucha, itd. :) Co to jest percepcja? Spostrzeganie? Zadanie percepcji. Jakie rodzaje zmysłów (według współczesnych teorii – Artystoteles won!). Proces transdukcji w procesie postrzegania. Rodzaje zmysłów i jak one działają. Co to jest złudzenie? Czy nasze zmysły mówią nam prawdę o świecie zewnętrznym? Czy istnieje obiektywny obraz świata? Uwaga – mechanizmem czego jest? Jakie są funkcje uwagi i objawy zaburzeń koncentracji uwagi? Uwaga a świadomość. Pamięć. Rodzaje pamięci. Fazy pamięci i rodzaje pamięci. Czy sen wpływa na zapamiętywanie? Co to jest konsolidacja pamięci? Co zawiera pamięć autobiograficzna i dlaczego pamięć jest zmienna? (pamięć jest generatywna) Amnezja dziecięca. Rozłączność przypominania i zapominania. Nieświadomy plagiat. Pojęcie deja vu. Jakie czynniki mogą wspomóc działanie naszej pamięci? Uczenie się. Rodzaje uczenia się, czy to jest proces, czy czynność. Warunkowanie klasyczne, uczenie instrumentalne, itd. Myślenie. Co jest materiałem myślenia? Jakie są reguły przetwarzania informacji, jakie są rodzaje myślenia? Etapy rozwoju myślenia. Reguły algorytmu i heurystyki.

Osobowość: co to jest? Co zawiera osobowość, samoakceptacja, poczucie własnej tożsamości, itd. Elementy struktury osobowości w procesie poznawczym, na czym polega poczucie tożsamości, “Ja” realne i idealne, itd. Kiedy gubimy poczucie tożsamości?

Uzdolnienia cz 7

Naukowcy, badając sztukę, spłaszczają temat, artyści zaś, próbując zajmować się nauką, przyjmują żargon naukowy, a stając się naukowcami przestają być artystami.
Szkoły artystyczne, ucząc warsztatu, mogą sprzyjać rozwojowi zdolności lub go tłumić w niekorzystnych warunkach. Mogą pobudzać lub zabijać wyobraźnię, indywidualizować lub niwelować, itd. Podstawową zasadą powinno być “primum non nocere” (po pierwsze nie szkodzić).

Fazy rozwoju muzycznego
1. Okres prenatalny – 5-6 rok życia – rozbudzanie zainteresowania muzyką, rozwój pierwszego czynnika, czyli wrażliwości sensoryczno-emocjonalnej:
– do 15 miesiąca życia – pierwsze zalążki tej wrażliwości
– do 3 roku życia – rozwijanie wrażliwości poznawczej, uczenie słuchania muzyki
– do 5 roku życia – rozwój pamięci i wyobraźni muzycznej, poznawanie pewnych elementów muzyki
2. Od 6 do 14 roku życia – rozwijanie sprawności techniczno-wykonawczej (aparat gry), przyswajanie wiedzy z zakresu muzyki, w tym okresie występuje duża koncentracja na wynikach, elementach rywalizacji, itd. Rozwija się słuch harmoniczny, poczucie tonalne.
– 6-9 rok życia – okres kluczowy dla rozwoju techniki wykonawczej
3. 15 – 25 rok życia – kształtowanie bardzo świadomego stosunku do muzyki, odkrywanie własnego pojmowania wartości muzyki, czas twórczego funkcjonowania. Pełny świat doznań artystycznych
Wpływ nauki muzyki na rozwój – były w USA robione badania, w których stwierdzono, że przedszkolaki uczące się gry na fortepianie wykształciły większą zdolność do myślenia przestrzennego i abstrakcyjnego. 80% z tych dzieci zdobywało więcej punktów w testach wieloprzedmiotowych.
Powiązano umiejętność gry na instrumencie ze zdolnościami matematycznymi. Edukacja muzyczna wpłynęła pozytywnie na osiągnięcia matematyczne.
Zespół nieadekwatnych osiągnięć – wszystkie możliwości we wczesnym okresie rozwoju, które nie zostały wykorzystane, rozwinięte.

Uzdolnienia cz 6

Zdaniem Manturzewskiej, talent to szczególna struktura osobowości rozwinięta na podłożu wybitnych zdolności w danej dziedzinie. Podkreśla ona, że człowiek na początku ma pewne predyspozycje muzyczne, natomiast dopiero w trakcie rozwoju człowiek staje się osobą wybitnie uzdolnioną muzycznie.
Elementy składowe talentu muzycznego:
– dobry słuch muzyczny
– pracowitość
– wyobraźnia muzyczna
– poczucie rytmu
– wysoka inteligencja
– pamięć muzyczna
– wrażliwość sensoryczno-emocjonalna
– muzyka jako wartość
Źródła sukcesu w zawodzie muzyka:
– własna praca
– dobry nauczyciel instrumentu
– geny
– silna motywacja
– dobra szkoła
– odpowiednie środowisko rodzinne
Dobry nauczyciel – nauczyciel jako mistrz, gdy staje się przewodnikiem na drodze urzeczywistnienia tych wartości. Mistrz ma uczniów, nie fanów. Osoby prowadzone przez prawdziwego mistrza szybko stają się niezależne i nie stanowią kręgu wielbicieli. Mistrz świadczy o wartościach związanych z muzyką oraz postawą jako człowieka służącego tym wartościom. Mistrz ma ideały i potrafi o nie walczyć. Aby coś innym dawać, trzeba najpierw w sobie to mieć – mistrz ma też świadomość własnych zalet i wartości. Dobry artysta nie zawsze jest dobrym pedagogiem. Ubogi jest przekaz pisany dotyczący dydaktyki artystycznej od strony mistrzowskiej.

Uzdolnienia cz 5

Uzdolnienie muzyczne to:
– dobry słuch wysokościowy
– dobry słuch analityczny
– duże poczucie rytmu
– pamięć muzyczna
– muzykalność
– zdolność wykonawcza – gra, śpiew
Muzykalność – predyspozycja szczególna, osoba gra, śpiewa, porusza się zgodnie z muzyką. To umiejętność odczytywania treści emocjonalnych i wartości estetyczno-formalnych w muzyce słuchanej.
Słuch absolutny – umiejętność rozpoznawania bezwzględnej wysokości dźwięku tylko na podstawie percepcji sensorycznej, bez uciekania się do pomocy dźwięku referencyjnego. Dość kontrowersyjna teoria.
Teoria Marii Manturzewskiej – uzdolnienie muzyczne to wielowymiarowa struktura wewnętrzna dostępna jedynie dla osób o predyspozycjach muzycznych. Czynniki (dwa pierwsze biologiczne, dwa pozostałe wynikające z wpływów środowiskowych):
– czynnik właściwości sensoryczno-percepcyjnych człowieka – czynnik uwarunkowany genetycznie, biologiczne wyposażenie; za tym idzie m. in. wrażliwość emocjonalna
– właściwości kinestetyczno-motoryczne – szybkość nabywania umiejętności i sprawności muzycznych, plastyczność psychomotoryczna, koordynacja ruchowa, typ połączeń mózgowych dających sprawność psychomotoryczną niezbędną do grania na instrumencie
– intelekt – ogólna sprawność intelektualna, pamięć muzyczna, zdolność do wyobraźni muzycznej, szybkość tworzenia własnego świata muzycznego, jego oryginalność, zdolność do tworzenia nowych dzieł
– właściwości emocjonalno-motywacyjno-osobowościowe – zainteresowania, pasje, dzięki którym ukierunkowuje się to, co człowiek robi. Muzyka zajmuje wysoką pozycję w sieci wartości i jednocześnie jest wartością zapewniającą bardzo pozytywne doświadczenia emocjonalne

Uzdolnienia cz 4

Zdolne dzieci – typowe oznaki wybitności:
– ciekawość poznawcza
– duża spostrzegawczość
– szerokie zainteresowania
– bogate słownictwo
– chęć czytania, “połykania” lektur
– żywa wyobraźnia
– koncentracja i wytrwałość
– żwawość (sprawność) intelektualna
Zjawisko wybitnych uzdolnień dotyczy osób w różnym wieku, ale w centrum zainteresowania społecznego są dzieci.
Talent i zdolności specjalne – talent to wysoki poziom określonej zdolności specjalnej. Cały ten talent mieści w sobie bardzo wiele zdolności szczególnych. Zdolności specjalne to określenie sprawności o stosunkowo wąskim zakresie (np. słuch totalny).
Talent to szansa, ale też ryzyko i liczne zagrożenia. Talent sam w sobie nie zależy od inteligencji ogólnej, ale osoby wybitne często łączą talent i wysokie IQ. Talent nie jest własnością stałą – cały czas się rozwija lub maleje.

Uzdolnienia cz 3

Wiedza specjalistyczna
Ten termin zarezerwowany jest dla osób dorosłych i odnosi się raczej do biegłości technicznej niż do oryginalności, poświęcenia czy pasji w danej dziedzinie. Można być specjalistą, nie będąc twórczym, a twórcze podejście może się ujawnić jeszcze przed osiągnięciem mistrzostwa.

Cechy osób twórczych:
– niezależność – potrafią oprzeć się presji społecznej nakazującej podporządkowanie się konwencjonalnym sposobom myślenia
– głębokie zainteresowanie problemem, dziedziną – motywacja zewnętrzna, np. nagroda, wygrana w konkursie, mogą wzmocnić ich działania, ale podstawowa jest motywacja wewnętrzna
– gotowość do dokonania restrukturyzacji problemu – zmiana i redefiniowanie założeń, nawet jeśli są wcześniej narzucone przez autorytety w danej dziedzinie
– preferencja złożoności – łatwe problemy nudzą, napędza ich wyzwanie, wielkość problemu, pociąga ich i ciekawi to, co trudne i zawikłane
– potrzeba stymulujących interakcji – na wczesnych etapach kariery obecność mistrza, nauczyciela który pomaga w uzyskiwaniu szybkich postępów w danej dziedzinie

Uzdolnienia cz 2

Geniusz – terminem tym określa się najwyższy poziom zdolności umysłowych człowieka, jego uzdolnienia w jakimś kierunku i dziedzinie.
Wkład w erozwój ludzkości to znamiona geniuszu. Mówi się, że im bardziej uniwersalny i wpływający na szerszą społeczność, tym genialniejsze jest dzieło.
W religii boskiej genius to uskrzydlony bożek, który obdarzał mężczyznę płodnością i kierował jego losem, przynosił szczęście i rodził się razem z nim. Tylko mężczyźni byli obdarzani geniuszem w momencie narodzin.

Twórczość – proces umysłowy, który produkuje nowe reakcje, przyczyniając się do rozwiązania problemów. Dzieje się coś czego nie było, powstaje nowa idea, pomysł,  nowe rozwiązanie.
Utalentowanie – wielki potencjał biopsychiczny w jakiejś dziedzinie.
Te wybitne zdolności będą się przejawiały w bardzo różny sposób. Osoba utalentowana w dziedzinie muzyki będzie funkcjonować inaczej niż na przykład utalentowany matematyk. Możemy niekiedy powiedzieć, że będą osoby wybitnie zdolne we wszystkich dostępnych dzieciom zakresach działania (np. Leonardo da Vinci).

Uzdolnienia cz 1

Wybitne uzdolnienia – specyficzny kompleks cech indywidualnych, ujawniający się już w okresie wczesnego dzieciństwa u niewielkiej liczby osób. W wyjątkowo rzadkich wypadkach wybitne uzdolnienia można odkryć w późniejszym czasie. Prawdopodobnie w takich przypadkach jednak takie uzdolnienia istnieją już wcześniej, dotąd niewykryte. Wybitne zdolności mogą też być efektem choroby mózgu, jednak w takich przypadkach ten okres wybitnego uzdolnienia jest krótki i szybko znika.
Najczęściej używanym kryterium jest wysoki iloraz inteligencji (powyżej 130 punktów).
Inne kryteria, np. szybkość uczenia się, obszerna wiedza, wczesna dojrzałość intelektualna, znaczące osiągnięcia w jakiejś dziedzinie, np. muzyka, matematyka, biologia, medycyna, literatura. Szybko pojawiające się osiągnięcia czy duży napływ umiejętności w danej dziedzinie, np. na poziomie szkoły podstawowej dziecko przejawia wyjątkowe umiejętności w zakresie np. biologii.
Jeśli mówimy o zdolnościach, to mówimy o zdolności do tworzenia dzieł, które przetrwają wiele wieków. By coś stworzyć, człowiek musi być zdolny tworzyć rzeczy, które zostaną uznane za piękne i przetrwają jego epokę.
Duże zdolności nie oznaczają automatycznie dużych osiągnięć! Przeobrażenie zdolności i wielkiego talentu w wielkie dzieła wymaga dużego nakładu pracy.
Kiedyż uważano, że osoba wybitnie uzdolniona musi mieć wysokie IQ. Obecnie jednak mamy wiele przykładów na to, że wybitna inteligencja nie jest wymagana do posiadania wybitnych zdolności i talentu. Podkreśla się, że wybitne uzdolnienie to specyficzne zestawienie cech poznawczych, emocjonalnych, motywacyjnych, społecznych. W pewnych szczególnych przypadkach będziemy mieli do czynienia z dużymi uzdolnieniami bez wielkich umiejętności poznawczych.

Tożsamość cz 3

Osobowość – rozwój samowiedzy:
– 0 – 4 r. ż. – stadium samowiedzy elementarnej – odkrywanie własnej odrębności fizycznej i psychicznej
– 4 – 12 r. ż. – rozwija się sprawność myślenia, szybkość myślenia, mowa – pomaga w porządkowaniu doświadczeń, bardzo silna identyfikacja z własną płcią, rozwija się teoria umysłu, rozwijają się normy etyczne i moralne
– 12 – 18 r. ż. – dochodzenie do tzw. wiedzy dojrzałej, pomaga w tym zdolność myślenia abstrakcyjnego, myślenie przyczynowo-skutkowe, czas uzewnętrzniania norm, rośnie poczucie własnej wartości, niekiedy następuje to dość gwałtownie

Osobowość może się rozpaść! Naruszenia integracyjnej funkcji osobowości:
– lęk
– zaburzenia psychosomatyczne
– negatywne nastroje
– wzmożone napięcie
– obniżenie odporności na stres
– zmniejszenie możliwości poznawczych, intelektualnych
– itd.

Depersonalizacja, dezindywiduacja – nie mamy już osoby jako całości, wszystko jest doraźne, osoba jest nieprzewidywalna w swoich działaniach, interakcje z innymi osobami bardzo trudne.

Tożsamość cz 2

Poziom samoakceptacji (PSa) – czyli stopień akceptacji siebie samego, wynikający z rozbieżności między “JA REALNYM” a “JA IDEALNYM”. “JA REALNE” – zbiór wiedzy na temat tego, jacy jesteśmy. “JA IDEALNE” – jacy chcielibyśmy być.
Gdy rozbieżność między obydwoma “JA” jest zbyt duża, to mamy niski poziom samoakceptacji. Mała rozbieżność – poziom samoakceptacji wysoki.
Gdy mamy zbieżność obu “JA”, najczęściej mamy do czynienia z psychopatami! Tacy ludzie mnie widzą potrzeby zmieniania siebie.

Poziom samoakceptacji wpływa na:
– stałość samooceny
– poczucie własnej wartości
– sił e i elastyczność motywacji
– równowagę emocjonalną
– efektywność samokontroli emocjonalnej
– odporność na sytuacje trudne i stres
– orientację zadaniową lub egocentryczną
– podatność na wpływy sytuacyjne (wewnątrz- lub zewnątrzsterowność)
– rzeczowe wykorzystanie ocen i krytyki
– funkcjonowanie społeczne – techniki integracyjne…

Poczucie własnej wartości – system informacji o sobie umożliwiający powstanie przekonania o ważności własnej osoby i jej wartościowości (pozytywności).